เสรีภาพอันประเสริฐของมนุษย์ทั้งปวง (THE LIBERTY OF MAN, WOMAN AND CHILD)

ท่ามกลางกระแสธารแห่งประวัติศาสตร์ความคิดของมนุษยชาติ มีบางเสียงที่มิได้เพียงดังขึ้นเพื่อตอบโต้ยุคสมัย หากยังสะท้อนก้องข้ามกาลเวลาราวระฆังแห่งเหตุผลที่สั่นสะเทือนกำแพงแห่งความกลัวและอคติ หนึ่งในเสียงอันทรงพลังนั้นคือเสียงของ โรเบิร์ต จี. อินเจอร์ซอลล์ นักคิดและนักปราศรัยผู้ยืนหยัดเคียงข้างเสรีภาพของมนุษย์ด้วยถ้อยคำที่ทั้งคมคาย อ่อนโยน และเปี่ยมเมตตาต่อชีวิต
บทความคลาสสิคเรื่อง เสรีภาพอันประเสริฐของมนุษย์ทั้งปวง มิใช่เพียงถ้อยแถลงทางการเมืองหรือปรัชญา หากคือคำประกาศคุณค่าของความเป็นมนุษย์ในระดับรากฐาน อินเจอร์ซอลล์มิได้เรียกร้องเสรีภาพเฉพาะสำหรับบุรุษหรือชนชั้นใด หากแต่ขยายอ้อมแขนแห่งหลักการนี้ไปสู่สตรี เด็ก และมนุษย์ทุกผู้ทุกนาม เขามองเห็นเสรีภาพไม่ใช่ในฐานะอภิสิทธิ์ของผู้แข็งแกร่ง หากเป็นลมหายใจที่ทุกชีวิตพึงมีโดยธรรมชาติ
ความลุ่มลึกของงานชิ้นนี้อยู่ที่การผสานเหตุผลอันกระจ่างเข้ากับหัวใจที่เปี่ยมความกรุณา อินเจอร์ซอลล์ใช้แสงสว่างของปัญญาส่องเข้าไปในมุมมืดของความเชื่อที่กดทับมนุษย์มาช้านาน เขาตั้งคำถามต่ออำนาจที่ไร้ความยุติธรรม ต่อประเพณีที่ขาดมนุษยธรรม และต่อศรัทธาที่กลายเป็นเครื่องพันธนาการมากกว่าจะเป็นปีกแห่งการยกระดับจิตวิญญาณ
ทว่าน้ำเสียงของเขามิได้กร้าวกระด้างด้วยความเกลียดชัง ตรงกันข้าม เขาพูดถึงเสรีภาพด้วยความหวัง เขาเชื่อในศักยภาพของมนุษย์ที่จะเติบโตเมื่อปลอดจากโซ่ตรวน เชื่อในความดีที่เบ่งบานได้เมื่อได้รับโอกาส และเชื่อว่าความรัก ความรู้ และความยุติธรรมคือรากฐานที่แท้จริงของสังคมอันศิวิไลซ์
การอ่านงานชิ้นนี้จึงเปรียบเสมือนการเปิดหน้าต่างให้ลมแห่งความคิดเสรีพัดผ่านจิตใจ ปัดเป่าฝุ่นผงแห่งความหวาดกลัว และปลุกเร้าให้ผู้อ่านหันกลับมาพินิจคุณค่าของตนเองและผู้อื่นอย่างลึกซึ้ง เพราะในท้ายที่สุด เสรีภาพที่อินเจอร์ซอลล์กล่าวถึง มิใช่เพียงหลักการทางสังคม หากคือการยืนยันว่า มนุษย์ทุกคนล้วนมีศักดิ์ศรีที่ไม่ควรถูกเหยียบย่ำ