พงศาวดารโยนก

ย้อนรอยมหากาพย์แห่งอาณาจักรล้านนา ผ่านหน้าประวัติศาสตร์ที่ถูกจารึกไว้ใน พงศาวดารโยนก งานนิพนธ์ชิ้นเอกอันทรงคุณค่าที่ พระยาประชากิจกรจักร (แช่ม บุนนาค) ได้รังสรรค์ขึ้นอย่างวิจิตรบรรจงเมื่อ ร.ศ. 125 (พ.ศ. 2449) ในช่วงปลายรัชสมัยแห่งการปฏิรูปประเทศของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว  

นี่มิใช่เป็นเพียงการรวบรวมตำนานปรัมปรา หากคือความพยายามครั้งสำคัญในการชำระสะสางประวัติศาสตร์ดินแดนฝ่ายเหนือด้วยระเบียบวิธีทางประวัติศาสตร์สมัยใหม่ พระยาประชากิจกรจักรได้ทำการสอบทาน เปรียบเทียบ และวิเคราะห์ตำนานโบราณของล้านนาไม่น้อยกว่า 17 ฉบับ เพื่อสกัด "ความจริง" ออกมาจาก "เรื่องเล่า"  

เนื้อหาภายในแบ่งออกเป็น 6 ภาคอย่างเป็นระบบ นำพาผู้อ่านเดินทางผ่านกาลเวลาและยุคสมัยแห่งการผลัดเปลี่ยนอำนาจของกลุ่มชาติพันธุ์ต่างๆ :  

1. ภาคสุวรรณโคมคำ (ขอมสมัย)

2. ภาคโยนก (ไทยสมัย)

3. ภาคหริภุญไชย (จามสมัย)

4. ภาคพิงควงศ์ (ลาวะสมัย)

5. ภาคเมงควงศ์ (รามัญและพุกามสมัย)

6. ภาคทิพวงศ์ (สยามสมัย)

ท่านจะได้ประจักษ์ถึงเรื่องราวการก่อร่างสร้างเมืองสุวรรณโคมคำอันลี้ลับ, การกำเนิดและล่มสลายของนครโยนกเชียงแสนที่จมหายกลายเป็นหนองน้ำใหญ่ในตำนาน , การเสด็จมาสถาปนาอาณาจักรหริภุญไชยของพระนางจามเทวี วีรกษัตรีผู้ทรงปรีชา , และการรวบรวมแว่นแคว้นให้เป็นปึกแผ่นเพื่อสถาปนานครเชียงใหม่ของพญามังรายมหาราช  

ร่วมติดตามการต่อสู้ขับเคี่ยวระหว่างล้านนากับอาณาจักรเพื่อนบ้านอย่างสุโขทัยและอยุธยา, ช่วงเวลาอันยาวนานภายใต้การปกครองของพม่า, จนถึงยุคแห่งการกอบกู้อิสรภาพโดยวีรบุรุษแห่งราชวงศ์ทิพย์จักร ดังเช่น พระเจ้ากาวิละ ผู้รื้อฟื้นเมืองเชียงใหม่ให้กลับมารุ่งเรืองอีกครั้ง  

พงศาวดารโยนก จึงไม่ได้เป็นเพียงบันทึกประวัติศาสตร์ของอาณาจักรล้านนาเท่านั้น แต่ยังเป็นกระจกสะท้อนโลกทัศน์และอุดมการณ์ "การสร้างชาติไทย" ในสมัยรัชกาลที่ 5 ที่พยายามผนวกรวมประวัติศาสตร์ท้องถิ่นให้เข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์ชาติสยามอย่างสมบูรณ์  

นี่คือมรดกทางปัญญาที่นักประวัติศาสตร์ นักศึกษา และผู้สนใจในรากเหง้าของตนไม่ควรพลาด ที่จะร่วมเดินทางสำรวจอดีตอันรุ่งโรจน์และซับซ้อนของบรรพบุรุษแห่งดินแดนฝ่ายเหนือ ผ่านทุกตัวอักษรที่เปี่ยมด้วยจิตวิญญาณของนักปราชญ์แห่งกรุงสยาม