ยามอัสดงแห่งรูปเคารพ: การล่มสลายของคุณค่าเก่า (The Twilight of the Idols)

ยามอัสดงแห่งรูปเคารพ (The Twilight of the Idols) คือหนังสือเล่มเล็กแต่เปี่ยมด้วยแรงระเบิดทางความคิด หนังสือที่ ฟรีดริช วิลเฮล์ม นีทเชอ เขียนขึ้นราวกับค้อน ค้อนที่ไม่ได้มีไว้เพื่อทุบทำลายอย่างเลื่อนลอย หากเพื่อ "เคาะ" รูปเคารพทั้งหลายของอารยธรรมตะวันตก ฟังเสียงกลวงภายใน และเปิดโปงว่าคุณค่าที่มนุษย์กราบไหว้มาช้านานนั้น ยังมีชีวิตอยู่หรือเป็นเพียงเปลือกที่ผุพังแล้วแต่ยังถูกยกขึ้นบูชา
หนังสือเล่มนี้ถือกำเนิดในช่วงปลายชีวิตของนีทเชอ ช่วงเวลาที่เขาเขียนด้วยความเฉียบคม และความมั่นใจอย่างถึงที่สุด ยามอัสดงแห่งรูปเคารพ มิใช่งานที่อธิบายระบบปรัชญาอย่างเป็นขั้นตอน หากเป็นงานที่สรุปความคิดอย่างแหลมคม และไม่ประนีประนอม เป็นเสมือนบทบัญญัติสุดท้ายก่อนที่เขาจะหันหลังให้โลกแห่งการโต้เถียงทางวิชาการ และกล่าวคำพิพากษาต่อคุณค่าทั้งหลายที่สังคมเชื่อโดยไม่ตั้งคำถาม
"รูปเคารพ" ในที่นี้ มิได้หมายถึงเทพเจ้าในวิหาร หากหมายถึงความคิด ศีลธรรม อุดมการณ์ และความจริงที่ถูกทำให้ศักดิ์สิทธิ์จนแตะต้องไม่ได้ ตั้งแต่ปรัชญาของเพลโต ศีลธรรมแบบคริสต์ เหตุผลนิยมแบบสมัยใหม่ ไปจนถึงความเชื่อเรื่องความจริงสากลและคุณธรรมอันเป็นนิรันดร์ สำหรับนีทเชอ รูปเคารพเหล่านี้มิได้หล่อเลี้ยงชีวิต หากกลับทำให้ชีวิตอ่อนแรงลง บั่นทอนพลัง และสอนให้มนุษย์หันหลังให้โลกนี้เพื่ออุดมคติที่ไร้เลือดเนื้อ
แก่นของหนังสือเล่มนี้คือการ "ประเมินคุณค่าทั้งมวลใหม่" (Umwertung aller Werte) นีทเชอตั้งคำถามอย่างไม่เกรงใจว่า เหตุใดสิ่งที่เรียกว่า "ความดี" จึงต้องผูกโยงกับการปฏิเสธตนเอง เหตุใดความเข้มแข็งจึงถูกตราหน้าว่าเลวร้าย และเหตุใดชีวิตที่เต็มเปี่ยมด้วยพลัง สัญชาตญาณ และความสร้างสรรค์ จึงมักถูกมองด้วยความระแวดระวัง เขาไม่เพียงถามว่าอะไรจริงหรือเท็จ แต่ถามลึกกว่านั้นว่า ความจริงแบบใดที่ทำให้ชีวิตงอกงาม และความจริงแบบใดที่ทำให้ชีวิตเสื่อมทราม
น้ำเสียงของ ยามอัสดงแห่งรูปเคารพ เต็มไปด้วยการเสียดสี คำคม และการโจมตีอย่างตรงเป้า แต่น้ำเสียงนี้มิได้เกิดจากความเกลียดชัง หากเกิดจากความรักต่อชีวิต นีทเชอเขียนในฐานะนักปรัชญาที่ยืนอยู่ฝ่ายของโลกนี้ ร่างกายนี้ และปัจจุบันขณะนี้ เขาปฏิเสธปรัชญาที่เริ่มต้นจากการดูหมิ่นร่างกาย ปฏิเสธศีลธรรมที่สรรเสริญความทุกข์ และปฏิเสธอุดมคติที่ต้องแลกมาด้วยการลดทอนความเป็นมนุษย์
หนังสือเล่มนี้จึงไม่ใช่เพียงการทำลาย หากคือการกวาดล้างพื้นที่ทางความคิด เพื่อเปิดทางให้คุณค่าใหม่ที่ยืนยันชีวิตอย่างเต็มที่ เป็นการประกาศว่ายุคของการกราบไหว้รูปเคารพที่กลวงเปล่าได้มาถึงยามอัสดงแล้ว และมนุษย์จำเป็นต้องกล้ารับผิดชอบต่อการสร้างความหมายให้ชีวิตด้วยตนเอง การอ่าน ยามอัสดงแห่งรูปเคารพ ต้องอาศัยความกล้าหาญ ความกล้าที่จะปล่อยให้สิ่งที่เคยศักดิ์สิทธิ์สั่นคลอน ความกล้าที่จะยอมรับว่าบางคุณค่าที่เรายึดถืออาจเป็นเพียงมรดกของความอ่อนแอ และความกล้าที่จะยืนอยู่ต่อหน้าชีวิตโดยไม่หลบซ่อนหลังคำอธิบายปลอบใจ หนังสือเล่มนี้จึงมิได้ถามผู้อ่านว่า คุณเชื่ออะไร หากถามว่า สิ่งที่คุณเชื่อนั้น ทำให้ชีวิตของคุณแข็งแกร่งขึ้นหรือไม่ และเมื่อรูปเคารพทั้งหลายล่มสลายลงแล้ว เหลือเพียงมนุษย์กับชีวิตตรงหน้า คุณพร้อมหรือไม่ที่จะกล่าวคำว่า "ใช่" ต่อมันอย่างเต็มถ้อยคำ

วริทธิ์ เจริญกิจธนากุล
ผู้แปล