ประตูที่ไร้ประตู: บันทึกปริศนาธรรม ๔๙ บท (THE GATELESS GATE)

ประตูที่ไร้ประตู: บันทึกปริศนาธรรม ๔๙ บท เล่มนี้ มิใช่หนังสือที่เปิดอ่านเพื่อแสวงหาคำตอบ หากเป็นหนังสือที่ค่อย ๆ ถอนคำถามออกจากหัวใจทีละชั้น ในโลกของเซน ความรู้ไม่ใช่การสะสม แต่คือการปล่อย และในบรรดาคัมภีร์ทั้งหลายของมรรคานี้ The Gateless Gate ประหนึ่งยืนอยู่บนหน้าผาสูง
"ประตู" ในที่นี้ไม่มีบานพับ ไม่มีลูกกุญแจ และไม่มีธรณีให้ก้าวข้าม สิ่งที่ขวางทางอยู่มิใช่อะไรอื่น นอกจากความคิดของผู้แสวงหาเอง ปริศนาธรรมทั้ง ๔๙ บท เปรียบดังหินก้อนเล็ก ๆ ที่อาจดูเหมือนทำให้ผู้เดินทางสะดุดล้ม แต่จะกลายเป็นสะพานเมื่อผู้เดินทางยอมวางความอยากเข้าใจ แต่ละบันทึกไม่อธิบาย ไม่ปลอบโยน และไม่สรุป หากเพียงชี้ ชี้ไปยังจุดที่ภาษาไปไม่ถึง
คัมภีร์เล่มนี้มิได้ถูกเขียนขึ้นเพื่อให้ "อ่านรู้เรื่อง" หากถูกเรียบเรียงขึ้นเพื่อให้ "แตกสลาย" แตกสลายจากนิสัยเดิมของการคิด วิเคราะห์ และยึดมั่น เมื่อปัญญาเชิงตรรกะมาถึงทางตัน ความรู้สึกตัวอันเปล่าโปร่งจึงปรากฏ ไม่ใช่ในฐานะคำตอบ แต่ในฐานะการตื่นรู้
เสียงของอาจารย์เซนใน ประตูที่ไร้ประตู มิได้ดัง หากแต่คม ไม่ยืดยาว หากเด็ดขาด บางถ้อยคำดุจเสียงไม้กระทบหิน บางเรื่องราวเหมือนรอยยิ้มที่ไม่ให้คำอธิบาย ทั้งหมดล้วนทำหน้าที่เดียวกัน คือสั่นคลอนรากฐานของ "ตัวตนผู้เข้าใจ" จนเหลือเพียงการอยู่ ตรงนั้น เดี๋ยวนั้น
สำหรับผู้อ่านร่วมสมัย หนังสือเล่มนี้ไม่ใช่ตำราทางศาสนา หากเป็นบทฝึกของการเผชิญหน้ากับตนเอง ในยุคที่คำอธิบายล้นโลก และความหมายถูกผลิตซ้ำไม่รู้จบ ประตูที่ไร้ประตู ยืนหยัดเงียบงันเพื่อเตือนว่า ความจริงบางประการไม่ต้องการคำพูด และการข้ามผ่านที่แท้จริง มิต้องก้าวไปไหนเลย
เมื่ออ่านหนังสือเล่มนี้จบ ผู้อ่านอาจไม่เหลืออะไรให้ยึดถือ และนั่นเองอาจเป็นครั้งแรกที่ประตูเปิดออก ในที่ ๆ ไม่เคยมีประตูอยู่มาก่อน

เมธา วราภักดิ์กูล
ผู้แปล