คำสารภาพของนักบุญออกัสติน: คู่มือสู่ความคิดของออกัสตินฉบับกะทัดรัด (CONFESSIONS OF ST. AUGUSTINE)

ในบรรดางานเขียนทางด้านศาสนาและปรัชญาทั้งมวลของโลกตะวันตก มีหนังสือเพียงไม่กี่เล่มที่พูดกับมนุษย์อย่างตรงไปตรงมา ลึกซึ้ง ปอกเปลือกจิตวิญญาณได้เท่ากับ คำสารภาพของนักบุญออกัสติน (Confessions of St. Augustine) ผลงานอมตะของ ออกัสตินแห่งฮิปโป หนังสือเล่มนี้มิใช่เพียงบันทึกศรัทธา หากคือการเดินทางภายในของมนุษย์ผู้หนึ่งที่กล้าหันกลับมามองตนเองอย่างไม่ปรานี และยอมรับทั้งความหลงผิด ความใคร่ ความทะเยอทะยาน และความอ่อนแอของตนต่อหน้าพระเจ้าและต่อหน้าความจริง
คำสารภาพ ถือกำเนิดขึ้นในปลายคริสต์ศตวรรษที่สี่ แต่ความลึกของมันยังคงสั่นสะเทือนใจผู้อ่านทุกยุคสมัย เพราะออกัสตินไม่ได้เขียนในฐานะนักเทววิทยาผู้สั่งสอน หากเขียนในฐานะมนุษย์ผู้แสวงหา ผู้เคยหลงใหลในโลก เคยไล่ตามความสำเร็จ ความรู้ และความสุขทางกาย ก่อนจะพบว่าทั้งหมดนั้นไม่อาจเติมเต็มความว่างเปล่าภายในจิตใจได้
หัวใจของหนังสือเล่มนี้อยู่ที่คำถามทางปรัชญาอันลึกยิ่ง: มนุษย์คือใคร และความจริงสูงสุดอยู่ที่ใด ออกัสตินสำรวจคำถามนี้ผ่านความทรงจำ ความปรารถนา เวลา จิตสำนึก และความรัก เขาเป็นหนึ่งในนักคิดคนแรก ๆ ที่หันปรัชญาเข้าสู่ภายใน จากการพิจารณาโลกภายนอก สู่การพิจารณาจิตใจตนเอง และพบว่าหนทางสู่พระเจ้า มิได้อยู่ไกล หากอยู่ลึกลงไปในหัวใจของมนุษย์
ใน คำสารภาพ ศรัทธาและเหตุผลมิได้เป็นศัตรูกัน หากเป็นบทสนทนาที่ไม่สิ้นสุด ออกัสตินนำประสบการณ์ชีวิตส่วนตัวมาเชื่อมโยงกับคำถามเชิงอภิปรัชญา ว่าด้วยความชั่ว เสรีภาพ ความจำ เวลา และพระคุณ เขาเผยให้เห็นว่า ความรู้เพียงอย่างเดียวไม่อาจนำมนุษย์ไปสู่ความจริงได้ หากปราศจากการเปลี่ยนแปลงภายใน
ความยิ่งใหญ่ของหนังสือเล่มนี้มิได้อยู่ที่การประกาศชัยชนะของศรัทธา หากอยู่ที่ความซื่อตรงอย่างถึงที่สุด ออกัสตินไม่ปกปิดความอับอายของตนเอง ไม่ลดทอนความมืดในใจมนุษย์ และไม่ทำให้การกลับใจเป็นเรื่องง่ายดาย เขาแสดงให้เห็นว่าการแสวงหาพระเจ้า คือการแสวงหาความจริงเกี่ยวกับตนเอง และการรู้จักตนเองอย่างแท้จริงย่อมนำไปสู่การสั่นคลอนอัตตาอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
ในเชิงปรัชญา คำสารภาพ คือจุดบรรจบระหว่างกรีกโบราณกับคริสต์ศาสนา ระหว่างเพลโตกับพระคัมภีร์ ระหว่างการใคร่ครวญด้วยเหตุผลกับการอุทิศตนด้วยหัวใจ หนังสือเล่มนี้วางรากฐานให้กับปรัชญาจิตสำนึก ปรัชญาเวลา และแนวคิดเรื่องตัวตน ที่จะส่งอิทธิพลต่อความคิดตะวันตกอีกนับพันปี
การอ่าน คำสารภาพของนักบุญออกัสติน จึงมิใช่เพียงการอ่านงานศาสนา หากคือการเข้าร่วมบทสนทนาภายในที่ลึกที่สุดของมนุษย์ เป็นการฟังเสียงของผู้ที่กล้ายอมรับว่า "หัวใจของเรากระวนกระวาย จนกว่าจะได้พักอยู่ในพระองค์" และชวนให้ผู้อ่านตั้งคำถามเดียวกันกับตนเอง จริงๆ แล้วเรากำลังแสวงหาอะไรอยู่ และเรากล้าที่จะซื่อสัตย์ต่อความจริงในใจตนเองแล้วหรือยังหนังสือเล่มนี้ยังคงมีชีวิต เพราะมันไม่ได้ให้คำตอบสำเร็จรูป หากเปิดพื้นที่ให้มนุษย์ทุกยุคสมัย กล้าสารภาพ กล้าตั้งคำถาม และกล้าเดินทางสู่ความจริงที่ลึกกว่าถ้อยคำ ความจริงซึ่งเริ่มต้นจากการรู้จักตนเองอย่างแท้จริง

พีร์ พีรญาณวิทย์
ผู้แปล