โสเครตีส: บทละครแห่งปราชญ์ผู้ถูกพิพากษาโดยสังคม (Socrate)

โสเครตีส: บทละครแห่งปราชญ์ผู้ถูกพิพากษาโดยสังคม (Socrate) คือบทละครปรัชญาที่สะท้อนความกล้าหาญทางความคิดของ วอลแตร์ ผู้หยิบยกชีวิตและชะตากรรมของ โสเครตีส มาถ่ายทอดในฐานะสัญลักษณ์ของปัญญาชนผู้ยืนหยัดต่อความจริง แม้ต้องเผชิญกับการต่อต้านจากสังคม
บทละครเรื่องนี้มิได้เป็นเพียงการเล่าเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์ หากเป็นการตีความใหม่ของการไต่สวนและการพิพากษาโสเครตีสในนครเอเธนส์ เหตุการณ์ที่เผยให้เห็นความขัดแย้งระหว่าง "ความจริง" กับ "อำนาจของสังคม" ระหว่าง "เหตุผล" กับ "อคติ" ที่ฝังรากลึกในหมู่ชน
วอลแตร์ถ่ายทอดโสเครตีสในฐานะบุคคลผู้ตั้งคำถามต่อทุกสิ่ง ศาสนา ประเพณี และความเชื่อที่ผู้คนยึดถือโดยไม่ไตร่ตรอง เขามิได้เสนอคำตอบสำเร็จรูป หากใช้การสนทนาเพื่อกระตุ้นให้เกิดการคิดอย่างอิสระ และในความอิสระนั้นเอง กลับเป็นสิ่งที่สังคมหวาดกลัว
แก่นสำคัญของเรื่องอยู่ที่การเผชิญหน้าระหว่างปัจเจกบุคคลกับสังคม เมื่อเสียงของเหตุผลขัดแย้งกับเสียงของคนส่วนใหญ่ ผู้ที่ยืนหยัดในความจริงกลับกลายเป็นผู้ต้องโทษ โสเครตีสจึงมิได้ถูกตัดสินเพราะความผิด หากเพราะเขาทำให้สังคมต้องเผชิญหน้ากับความไม่มั่นคงของความเชื่อของตนเอง
ความลุ่มลึกของบทละครนี้ยังอยู่ที่การสำรวจ "เสรีภาพทางความคิด" วอลแตร์ตั้งคำถามว่า สังคมที่อ้างว่ามีเหตุผลและอารยธรรม แท้จริงแล้วมันได้เปิดพื้นที่ให้ความคิดที่แตกต่างมากน้อยเพียงใด หรือเพียงแค่ปกป้องตนเองจากความจริงที่ไม่สะดวกใจ
แม้เรื่องราวจะจบลงด้วยชะตากรรมอันโศกเศร้า แต่โสเครตีสในสายตาของวอลแตร์ มิได้เป็นผู้พ่ายแพ้ หากเป็นผู้ชนะในเชิงจิตวิญญาณ ผู้ซึ่งยอมสละชีวิตเพื่อรักษาความจริงและศักดิ์ศรีของปัญญา

สำนักพิมพ์ไศเลนทร์