เตรียมสอบเข้ารับราชการ ถาม ตอบ พระราชบัญญัติวิธีพิจารณาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ พ.ศ. 2559

พระราชบัญญัติวิธีพิจารณาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ พ.ศ. 2559 มีสาระสำคัญที่น่าสนใจสำหรับการศึกษาวิจัยหรือการเตรียมตัวสอบดังนี้
1. ข้อมูลทั่วไปและการประกาศใช้
• ชื่อกฎหมาย: พระราชบัญญัติวิธีพิจารณาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ พ.ศ. 2559
• วันประกาศและบังคับใช้: ประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 30 กันยายน 2559 และมีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศเป็นต้นไป (1 ตุลาคม 2559)
• ผู้รับสนองพระบรมราชโองการ: พลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี
• เหตุผลในการประกาศใช้: เพื่อแก้ไขปัญหาการทุจริตที่มีความรุนแรงและกระทบต่อความมั่นคงของรัฐ โดยต้องการให้การพิจารณาคดีมีความเสมอภาค รวดเร็ว และเป็นธรรม
2. ระบบการพิจารณาคดี
• ระบบไต่สวน: วิธีพิจารณาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบให้ใช้ "ระบบไต่สวน" และต้องเป็นไปโดยรวดเร็ว
• กฎหมายที่นำมาใช้บังคับร่วม: ในกรณีที่ไม่มีบทบัญญัติใน พ.ร.บ. นี้ ให้นำประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา (ป.วิ.อ.), ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) หรือกฎหมายจัดตั้งศาลแขวงมาใช้บังคับเท่าที่ไม่ขัดหรือแย้ง
• เจ้าพนักงานคดี: มีบทบาทสำคัญในการช่วยศาลตรวจสอบและรวบรวมพยานหลักฐาน บันทึกคำพยาน และจัดทำรายงานเกี่ยวกับคดี โดยให้ถือเป็น "เจ้าพนักงาน" ตามประมวลกฎหมายอาญา

3. กระบวนพิจารณาในศาลชั้นต้น
• การฟ้องคดี: ฟ้องต้องทำเป็นหนังสือ ระบุพฤติการณ์ที่กล่าวหาและ "ชี้ช่องพยานหลักฐาน" ให้ชัดเจน
• การไต่สวนมูลฟ้อง: * ถ้าผู้เสียหายเป็นโจทก์: ต้องไต่สวนมูลฟ้อง
• ถ้าพนักงานอัยการหรือคณะกรรมการ ป.ป.ช. เป็นโจทก์: ไม่จำเป็นต้องไต่สวนมูลฟ้อง เว้นแต่ศาลเห็นสมควร
• ถ้าอัยการสูงสุดหรือประธานกรรมการ ป.ป.ช. เป็นโจทก์: ให้ศาลประทับฟ้องโดยไม่ต้องไต่สวนมูลฟ้อง
• การสืบพยาน: ศาลมีอำนาจเรียกพยานหลักฐานเองได้ และในการสืบพยานบุคคล ศาลจะแจ้งประเด็นให้พยานทราบแล้วให้พยานเบิกความด้วยตนเองหรือตอบคำถามศาลก่อน แล้วจึงอนุญาตให้คู่ความถามเพิ่มเติม ซึ่งสามารถใช้ "คำถามนำ" ได้
4. มาตรการเกี่ยวกับผู้ถูกกล่าวหาและการริบทรัพย์สิน
• การนับอายุความ: หากผู้ถูกกล่าวหาหรือจำเลย "หลบหนี" ในระหว่างถูกดำเนินคดีหรือระหว่างพิจารณา "มิให้นับระยะเวลาที่หลบหนีรวมเป็นส่วนหนึ่งของอายุความ"
• โทษของการหลบหนี: ผู้ที่หลบหนีระหว่างปล่อยชั่วคราว มีโทษจำคุกไม่เกิน 6 เดือน หรือปรับไม่เกิน 10,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
• การริบทรัพย์สิน: ศาลมีอำนาจสั่งริบทรัพย์สินที่ใช้ในการกระทำความผิด หรือที่ได้มาจากการกระทำความผิด รวมถึงดอกผล
• หากทรัพย์สินนั้นส่งมอบไม่ได้หรือสูญหาย ศาลอาจกำหนดมูลค่าและสั่งให้ชำระเป็นเงินแทนได้
• ภาระการพิสูจน์: ในคดีร่ำรวยผิดปกติ ผู้ที่ถูกกล่าวหามีภาระการพิสูจน์ว่าทรัพย์สินนั้นไม่ได้เกิดจากการร่ำรวยผิดปกติ
5. การอุทธรณ์และฎีกา
• อุทธรณ์: ให้จัดตั้ง "แผนกคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ" ในศาลอุทธรณ์ โดยต้องยื่นอุทธรณ์ภายใน 1 เดือน และคำพิพากษาของศาลอุทธรณ์ให้เป็นที่สุด

• ฎีกา: การฎีกาไม่ใช่สิทธิ แต่ต้องยื่นคำร้องแสดงเหตุที่ศาลฎีกาควรรับไว้พิจารณา (ระบบขออนุญาต) โดยศาลฎีกาจะรับพิจารณาเมื่อเห็นว่าเป็น "ปัญหาสำคัญ" เช่น ปัญหาที่เกี่ยวพันกับประโยชน์สาธารณะ หรือข้อกฎหมายที่ขัดกัน