ปรัชญานิพนธ์ของเบคอน (The Essays or Counsels, Civil and Moral)

หนังสือ ปรัชญานิพนธ์ของเบคอน: ว่าด้วยมนุษย์ อำนาจ และปัญญาในการดำเนินชีวิต (The Essays or Counsels, Civil and Moral) ของฟรานซิส เบคอน เล่มนี้ คือหนึ่งในงานคลาสสิกที่มิได้เพียงเสนอแนวคิดเท่านั้น แต่หล่อหลอม "สายตา" ที่มนุษย์ใช้มองโลกและตนเองให้เฉียบคมยิ่งขึ้นด้วย เบคอนมิได้สนใจการสร้างระบบปรัชญาอันยิ่งใหญ่ในเชิงนามธรรม หากเขาเลือกเดินในเส้นทางที่ยากกว่าคือ การกลั่นกรองประสบการณ์ชีวิตให้ตกผลึกเป็นถ้อยคำสั้น ๆ ที่อัดแน่นด้วยความจริงอันลุ่มลึก งานของเขาจึงมีลักษณะเสมือนเศษเสี้ยวแห่งปัญญาที่กระจัดกระจาย แต่เมื่อพินิจอย่างลึกซึ้ง จะพบว่าแต่ละถ้อยล้วนเชื่อมโยงกันเป็นภาพใหญ่ของ "ธรรมชาติมนุษย์" อันซับซ้อน
ในสายตาของเบคอน มนุษย์มิใช่สิ่งมีชีวิตที่ขับเคลื่อนด้วยเหตุผลเพียงอย่างเดียว หากยังเต็มไปด้วยแรงปรารถนา ความทะเยอทะยาน ความกลัว และภาพลวงที่ตนเองสร้างขึ้น เขาเปิดโปงกลไกเหล่านี้อย่างสุขุม ไม่ใช่เพื่อประณาม แต่เพื่อให้ผู้อ่าน "รู้ทัน" ตนเอง เพราะการไม่รู้จักตนเองนี่เองคือรากเหง้าของความผิดพลาดทั้งปวง
ประเด็นเรื่อง "อำนาจ" ในหนังสือเล่มนี้ได้รับการพิจารณาอย่างลุ่มลึกและปราศจากภาพลวง เบคอนแสดงให้เห็นว่า อำนาจมิใช่เพียงสิ่งที่ต้องไขว่คว้า หากเป็นสิ่งที่ต้องแบกรับ มันเปิดเผยตัวตนที่แท้จริงของผู้ถือครอง และขณะเดียวกันก็ล่อลวงให้มนุษย์หลงลืมขอบเขตของตนเอง ดังนั้น ผู้มีปัญญาจึงมิใช่ผู้ที่มีอำนาจมากที่สุด หากเป็นผู้ที่สามารถควบคุมอำนาจนั้นได้โดยที่ไม่ตกเป็นทาสของมัน
ในอีกด้านหนึ่ง เบคอนชี้ให้เห็นว่า "ปัญญา" ที่แท้จริงมิใช่ความรู้ที่สะสมไว้เพื่อโอ้อวด หากคือความสามารถในการตัดสินใจอย่างเหมาะสมในสถานการณ์ที่คลุมเครือ เป็นศิลปะแห่งการวางตน การพูด การกระทำ และการนิ่งเงียบในเวลาที่ควรนิ่ง ความคิดของเขาจึงมีลักษณะเป็น "ปรัชญาเพื่อการปฏิบัติ" ที่ยึดโยงกับโลกแห่งความจริงมากกว่าจะลอยอยู่ในอุดมคติ
ปรัชญานิพนธ์ของเบคอน เล่มนี้ มิใช่หนังสือสำหรับอ่านผ่าน ๆ แต่เป็นหนังสือสำหรับการ "ครุ่นคิด" และ "ย้อนกลับมามองตน" ทุกบทความเปรียบเสมือนกระจกอีกบานหนึ่งที่สะท้อนให้เห็นทั้งจุดแข็งและจุดอ่อนของมนุษย์ ทั้งในฐานะปัจเจกและในฐานะสมาชิกของสังคม และในท้ายที่สุด ผลงานของเบคอนมิได้มอบคำตอบสำเร็จรูป แต่มอบสิ่งที่ลึกซึ้งยิ่งกว่า นั่นคือ "วิธีคิด" ที่ทำให้มนุษย์สามารถดำรงอยู่ในโลกที่เต็มไปด้วยความไม่แน่นอน ด้วยสายตาที่ไม่หลง ด้วยจิตใจที่ไม่อ่อนแอ และด้วยปัญญาที่รู้จักทั้งโลกและรู้จักตนเองอย่างแท้จริง

สำนักพิมพ์ไศเลนทร์