แสนรักแสนแค้น

พ.ศ. 2473 โพยม หนุ่มน้อยลูกพระยา ซึ่งบ้านข้างกันนั้นยังมี จุไร สาวน้อยผู้งดงามอาศัยอยู่ ทั้งสองนั้นใกล้ชิดสนิทสนมกันมาก แต่เหมือนพายุที่พัดพาเอาความวิปโยคมาให้กับโพยม เมื่อบิดาของเขากลับชิงลาโลกนี้ไปเสียก่อน ทำให้ฐานะของโพยม ซึ่งยังมีพี่สาวและน้องสาว ต้องตกอยู่ในสถานการณ์ที่ยากลำบาก

จะอย่างไรก็ดี ความรักของจุไรก็มิได้เปลี่ยนแปลงไปจากโพยมเลย แม้สถานะของโพยมจะต้องเปลี่ยนแปลงไปบ้าง เช่นเดียวกับโพยม ที่ต้องเปลี่ยนวิถีชีวิตของตัวเองใหม่ กลับมาฮึดสู้เพื่อครอบครัวพี่น้องของเขาอีกครั้ง และโพยมได้รับความช่วยเหลือทางด้านการศึกษาจนสามารถสอบเข้ามหาวิทยาลัยชื่อดังของประเทศได้

ทุกสิ่งทุกอย่างดูเหมือนจะเป็นไปได้ด้วยดี โพยมและจุไรยังรักกันดี กระทั่งโพยมขึ้น ปี 3 ซึ่งก็เหลืออีกเพียงปีเดียวก็จะได้รับปริญญาแล้ว จุไรกลับมีอันต้องย้ายที่อยู่จากพระนคร ไปยังสงขลา เกิดเป็นความห่างของทั้งสอง แต่ทั้งคู่ก็สัญญากันเป็นมั่นเหมาะว่าจะยังคงจดหมายหากัน และรอโพยมอีกไม่นานเมื่อรับปริญญาแล้ว ก็จะรับจุไรมาแต่งงานและอยู่ด้วยกันต่อไป

ทว่า ในเรื่องความรักแล้วหามีอันใดแน่นอนไม่ แม้จดหมายของจุไรจะถึงมือโพยมมาอย่างไม่ขาด แต่กลับมีข่าวบางอย่างที่กำลังบ่งบอกว่า จุไร กำลังเปลี่ยนใจ แล้วโพยมเล่าจะทำอย่างไร เมื่อรักมาก ย่อมเสียใจมาก และก่อเกิดเป็นความแค้น คงทำได้เพียงคว้ามีดและออกเดินทางไปยังสงขลา เพื่อหาความจริงของเรื่องนี้ หากเป็นจริงแล้วนั้น มีดเล่มนี้คงได้แหวกเข้าสู่ร่างกายของจุไรอย่างไม่ต้องสงสัย ...

แสนรักแสนแค้น ผลงานในช่วงต้นของ ศรีบูรพา ที่ยังคงเป็นนิยาย ก่อนเปลี่ยนจากการเขียนนิยายประโลมโลกเป็นเรื่องการเมืองเสียส่วนใหญ่ในระยะหลัง แสนรักแสนแค้น จึงเป็นนิยายที่ยังเฉียบขาดในแบบของ ศรีบูรพา ในอีกแบบที่อาจไม่ได้ว้าเหว่ เช่น คุณหญิงกรีติ และ นพพร หรือ หักโค่นแบบ เพลิน และ ระพินทร์ แต่คือการเอาคืนในแบบฉบับของ โพยม และ จุไร