เฟาสต์: ชะตากรรมของมนุษย์ที่ต้องการมากกว่าความเป็นมนุษย์ (Faust: A Tragedy)

บทละครโศกนาฏกรรมเรื่อง เฟาสต์: ชะตากรรมของมนุษย์ที่ต้องการมากกว่าความเป็นมนุษย์ (Faust: A Tragedy) ของ โยฮันน์ โวล์ฟกัง ฟอน เกอเธ่ คือหนึ่งในผลงานวรรณกรรมที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของโลก ที่หลอมรวมตำนานคลาสสิกเข้ากับการใคร่ครวญเชิงปรัชญา จนกลายมาเป็นภาพสะท้อนอันลึกซึ้งของความปรารถนาอันไม่สิ้นสุดของมนุษย์
รากเหง้าของเรื่องเฟาสต์สืบย้อนกลับไปถึงตำนานยุโรป ว่าด้วยนักปราชญ์ผู้ทำสัญญากับปีศาจเพื่อแลกกับความรู้และพลังเหนือธรรมชาติ แต่ภายใต้มือของเกอเธ่ ตำนานนี้มิได้หยุดอยู่ที่เรื่องของการล่อลวง แต่ถูกยกระดับให้กลายเป็นการสำรวจ "ธรรมชาติของมนุษย์" ในระดับที่ลึกซึ้งยิ่ง มนุษย์ผู้ไม่อาจพอใจในขอบเขตของตนเอง และพร้อมจะก้าวข้ามมัน แม้ต้องแลกด้วยจิตวิญญาณก็ตาม
ตัวละคร เฟาสต์ จึงมิใช่เพียงผู้แสวงหาความรู้ แต่เป็นสัญลักษณ์ของความกระหายที่ไม่มีที่สิ้นสุด ความปรารถนาที่จะเข้าใจทุกสรรพสิ่ง สัมผัสทุกประสบการณ์ และเป็นมากกว่าที่มนุษย์ควรจะเป็น การปรากฏตัวของ เมฟิสโตเฟลีส ปีศาจผู้เจรจาต่อรองอย่างเฉียบคม มิได้เป็นเพียงตัวร้าย แต่เป็นกระจกสะท้อนด้านมืดของเหตุผล เสียงที่ตั้งคำถาม เย้ยหยัน และท้าทายคุณค่าทั้งปวง
ความยิ่งใหญ่ของ เฟาสต์ อยู่ที่การผสานความเป็นตำนานเข้ากับความเป็นสมัยใหม่ เกอเธ่หาได้ให้คำตอบอันเรียบง่าย แต่เปิดพื้นที่ให้ความขัดแย้งดำรงอยู่ ระหว่างความดีและความชั่ว ระหว่างความใฝ่สูงกับความตกต่ำ ระหว่างความทะเยอทะยานกับความว่างเปล่า งานชิ้นนี้จึงมิใช่เพียงโศกนาฏกรรมของบุคคลหนึ่ง แต่เป็นโศกนาฏกรรมของมนุษยชาติทั้งมวล ในขณะเดียวกัน ภายใต้ความมืดและการล่อลวง เกอเธ่ยังแฝงภูมิปัญญาอันลุ่มลึกเกี่ยวกับการ "เป็นมนุษย์" แสดงให้เห็นว่า ความผิดพลาดมิได้เป็นเพียงความล้มเหลว แต่เป็นส่วนหนึ่งของการแสวงหา และแม้การตกต่ำจะเป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ แต่มนุษย์ก็ยังคงมีศักยภาพที่จะลุกขึ้นและแสวงหาความหมายต่อไป
เฟาสต์ จึงเป็นมากกว่าบทละคร มันเป็นทั้งมหากาพย์แห่งจิตวิญญาณ เป็นการเดินทางที่เต็มไปด้วยคำถามซึ่งไม่มีคำตอบตายตัว และในความไม่สมบูรณ์นั้นเอง เกอเธ่ได้เผยให้เห็นความจริงอันลึกซึ้งว่า มนุษย์มิได้ยิ่งใหญ่เพราะความสมบูรณ์แบบ แต่ยิ่งใหญ่เพราะความไม่หยุดนิ่งในการแสวงหาต่างหาก ในท้ายที่สุด บทละครเรื่องนี้ได้ทิ้งคำถามอันทรงพลังไว้ว่า หากมนุษย์สามารถมีทุกสิ่งได้จริง เขาจะยังคงเป็นมนุษย์อยู่หรือไม่ หรือแท้จริงแล้วความเป็นมนุษย์คือสิ่งที่เกิดจากการที่ไม่เคยมีความ "เพียงพอ"

สำนักพิมพ์ไศเลนทร์