แบบฝึกหัดเสริมทักษะ วิทยาศาสตร์ ชั้น ม.1 ถาม ตอบ เรื่อง การลำเลียงในพืช จำนวน 300 ข้อ

สรุปสาระสำคัญ การลำเลียงของพืช
1. การลำเลียงน้ำและแร่ธาตุ (Xylem Transport)
• เนื้อเยื่อหลัก: ไซเล็ม (Xylem) ประกอบด้วย Vessel member (ประสิทธิภาพสูง) และ Tracheid (พบในพืชทุกกลุ่ม) ทั้งคู่เป็น เซลล์ที่ตายแล้ว
• ทิศทาง: จาก ราก → ยอด (ทิศทางเดียวเสมอ)
• กลไกหลัก:
1. Transpiration Pull (แรงดึงจากการคายน้ำ): เป็นแรงหลักที่ดึงน้ำขึ้นสู่ยอดไม้สูงๆ ได้ อาศัยแรง Cohesion (น้ำ-น้ำ) และ Adhesion (น้ำ-ผนังท่อ)
2. Root Pressure (แรงดันราก): เกิดในตอนกลางคืนหรือที่ชื้นจัด ทำให้เกิดปรากฏการณ์ Guttation (น้ำรูขอบใบ)
3. Capillary Action: แรงดึงในท่อขนาดเล็ก ช่วยน้ำขึ้นได้ในระดับต่ำ
• การเข้าสู่ราก: น้ำเข้าทางขนรากผ่าน 3 เส้นทาง: Apoplast (ตามผนังเซลล์), Symplast (ผ่านช่องพลาสมอเดสมาตา) และ Transmembrane (ผ่านเยื่อหุ้มเซลล์)
• จุดสกัดสำคัญ: แถบคาสพาเรียน (Casparian strip) ที่ชั้นเอนโดเดอร์มิส บังคับให้น้ำต้องเข้าสู่ระบบ Symplast ก่อนเข้าไซเล็ม
2. การลำเลียงอาหาร (Phloem Transport)
• เนื้อเยื่อหลัก: โฟลเอ็ม (Phloem) ประกอบด้วย Sieve tube member (ท่อลำเลียง) และ Companion cell (เซลล์พี่เลี้ยง) เป็น เซลล์ที่มีชีวิต
• ทิศทาง: จาก แหล่งสร้าง (Source) เช่น ใบ → แหล่งรับ (Sink) เช่น ราก, ดอก, ผล (ไปได้ทุกทิศทาง)
• รูปแบบสาร: ลำเลียงในรูป น้ำตาลซูโครส (Sucrose)
• กลไกหลัก (Pressure-Flow Hypothesis): * น้ำตาลถูกโหลดเข้าโฟลเอ็ม (ใช้ ATP) → ศักย์น้ำต่ำลง → น้ำจากไซเล็มออสโมซิสเข้ามา → เกิดแรงดันผลักน้ำตาลไปยังแหล่งรับ
3. การแลกเปลี่ยนแก๊สและการคายน้ำ (Transpiration & Stomata)
• โครงสร้างควบคุม: ปากใบ (Stomata) ซึ่งมี เซลล์คุม (Guard cells) ทำหน้าที่เปิด-ปิด
• กลไกการเปิด: แสงกระตุ้นให้ ปั๊มเข้าเซลล์คุม → น้ำออสโมซิสตามเข้า → เซลล์เต่ง → ปากใบเปิด
• ปัจจัยที่มีผล:
• แสง/อุณหภูมิ: สูงขึ้น การคายน้ำเพิ่ม (จนถึงจุดที่พืชปิดปากใบเพื่อป้องกันการเสียน้ำ)
• ความชื้นสัมพัทธ์: ต่ำ (อากาศแห้ง) การคายน้ำเพิ่ม
• ลม: ช่วยพัดพาไอน้ำ ทำให้คายน้ำได้ดีขึ้น