สดุดีแด่ความเขลา: เมื่อความเขลากลายเป็นสิ่งที่ได้รับการยกย่องที่สุดในสังคม (In Praise of Folly)

ในโลกที่ผู้คนต่างพยายามแสดงตนว่า เฉลียวฉลาด มีเหตุผล และเปี่ยมด้วยศีลธรรม อาจไม่มีหนังสือเล่มใดกล้าหัวเราะเยาะมนุษยชาติได้เฉียบคมและแสบสันเท่ากับ สดุดีแด่ความเขลา (In Praise of Folly) ของเดซิเดริอุส เอราสมุส งานเขียนเสียดสีอันยิ่งใหญ่จากยุคเรอเนสซองส์ที่ยังคงร่วมสมัยอย่างน่าทึ่ง
หนังสือเล่มนี้มิได้เทศนาสั่งสอนมนุษย์อย่างเสแสร้งด้วยท่าทีเคร่งขรึม ตรงกันข้าม เอราสมุสเลือกให้ ความเขลา ลุกขึ้นมาเป็นผู้กล่าวสุนทรพจน์เสียเอง และนั่นคือความอัจฉริยะของหนังสือเล่มนี้ เพราะเมื่อความเขลากลายเป็นผู้พูด มนุษย์ทั้งโลกก็ถูกเปิดโปงอย่างไม่มีที่ให้หลบซ่อนอีกต่อไป
ด้วยรอยยิ้ม เสียงหัวเราะ และถ้อยคำประชดประชันอันแหลมคม เอราสมุสค่อย ๆ ฉีกหน้ากากของผู้คนทุกชนชั้น ไม่ว่าจะเป็นนักปราชญ์ที่หลงตนเอง นักบวชที่ยึดติดกับพิธีกรรม ผู้ปกครองที่กระหายอำนาจ หรือฝูงชนที่พร้อมเชื่อทุกสิ่งโดยไม่เคยตั้งคำถามเลย เขาเห็นว่ามนุษย์จำนวนมากมิได้รักความจริงเท่ากับรักภาพลวงตาที่ทำให้ตนรู้สึกสำคัญ และบางที สิ่งที่น่าขันที่สุดก็คือ สังคมมักยกย่องความเขลามากกว่าปัญญาเสมอ
ผู้คนชื่นชมผู้พูดเสียงดังมากกว่าผู้พูดอย่างมีเหตุผล
หลงใหลในอำนาจมากกว่าคุณธรรม
ให้รางวัลแก่ความเสแสร้งมากกว่าความจริงใจ
และพร้อมเชื่อคำโกหกที่ทำให้ตนสบายใจ
มากกว่าความจริงที่ทำให้ต้องกลับมาทบทวนตนเอง
เอราสมุสเข้าใจธรรมชาติอันย้อนแย้งนี้อย่างลึกซึ้ง เขารู้ว่ามนุษย์มิได้โง่เพราะขาดสติปัญญาเท่านั้น หากยังโง่เพราะความทะนง ความโลภ ความหลงตัวเอง และความต้องการจะได้รับการยอมรับจากสังคม จนบางครั้งคนที่ฉลาดที่สุดอาจกลายเป็นนักโทษของอัตตาตนเองโดยไม่รู้ตัว
ยิ่งมาอ่าน สดุดีแด่ความเขลา เล่มนี้ในยุคปัจจุบัน เราจะยิ่งรู้สึกคล้ายกำลังมองกระจกสะท้อนโลกของเราเอง โลกที่ข่าวลวงแพร่กระจายเร็วกว่าความจริง โลกที่ผู้คนจำนวนมากตัดสินทุกอย่างจากอารมณ์มากกว่าเหตุผล โลกที่ภาพลักษณ์สำคัญกว่าความจริง และโลกที่ความมั่นใจจอมปลอมมักได้รับเสียงปรบมือดังกว่าปัญญาอันเงียบงัน
สื่อสังคมออนไลน์ทำให้ทุกคนสามารถแสดงตนเป็นผู้รู้ได้ในพริบตา การเมืองเต็มไปด้วยการแสดงมากกว่าความจริงใจ ผู้คนแข่งขันกันสร้างภาพว่าตนมีความสุข ประสบความสำเร็จ และเหนือกว่าผู้อื่น แม้ภายในจะเต็มไปด้วยความว่างเปล่าก็ตาม ทั้งหมดนี้ คือสิ่งที่เอราสมุสเคยเห็นมาแล้ว เพียงแต่ในยุคของเขา มันเกิดขึ้นในราชสำนักและโบสถ์ ขณะที่ในยุคของเรา มันเกิดขึ้นบนหน้าจอมือถือแทบทุกวินาที
นี่จึงเป็นหนังสือที่ทั้งสนุก เจ็บแสบ และลุ่มลึกในเวลาเดียวกัน เป็นงานเสียดสีที่มิได้ทำลายมนุษย์ด้วยความเกลียดชัง แต่ด้วยความหวังว่า เมื่อมนุษย์กล้ามองเห็นความโง่เขลาของตนเองอย่างตรงไปตรงมาแล้ว บางทีเราอาจเริ่มฉลาดขึ้นมาได้ และบางทีนั่นอาจเป็นปัญญาที่สำคัญที่สุด ซึ่งมนุษย์ในทุกยุคสมัยยังเรียนรู้ไม่สำเร็จเสียที