อิคิ​ไก​ ​กับ​ยุคสมัย​ของ​ ​AI

เช้า​วันหนึ่ง​ที่​ฝนตก​พรำๆ​ ​ผม​นั่ง​ดู​โปรแกรมคอมพิวเตอร์​เขียน​บทความ​จบ​ภายใน​เวลา​ไม่​ถึง​สิบ​วินาที​ ​—​ ​บทความ​ที่​ถ้า​เป็น​ผม​ ​คง​ใช้เวลา​ทั้ง​บ่าย​ ​มัน​เรียบ​เรียงความ​คิดได้​ลื่นไหล​ ​เลือก​ใช้​คำ​ได้​เฉียบคม​ ​กระทั่ง​ใส่​มุก​เล็ก​ๆ​ ​ได้​ถูก​จังหวะ​ ​ผม​นั่ง​มอง​หน้าจอ​นิ่ง​อยู่​พักใหญ่​ ​ความรู้สึก​ที่​เกิดขึ้น​ไม่​ใช่​ความตื่นเต้น​ ​แต่​เป็น​คำถาม​เงียบๆ​ ​ที่​ผุด​ขึ้น​มาจาก​ข้างใน
แล้ว​เรา​ยัง​เหลือ​อะไร​ให้​ทำ​อีก​?
ผม​เชื่อ​ว่า​คุณ​เอง​ก็​คง​เคย​รู้สึก​แบบนี้​ ​ไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง​ ​อาจ​เป็น​ตอนที่​เห็น​ ​AI​ ​วาดรูป​สว​ยก​ว่าที่​เรา​ฝึก​มา​ทั้ง​ชีวิต​ ​ตอนที่​มัน​ตอบคำถาม​ยาก​ๆ​ ​ได้​ใน​พริบตา​ ​หรือ​ตอนที่​เพื่อนร่วมงาน​พูด​ติดตลก​ว่า​ ​"​ระวัง​ตกงาน​นะ​"​ ​แล้ว​เสียงหัวเราะ​นั้น​มัน​ฝืด​กว่า​ที่​ควรจะเป็น​ ​เรา​อยู่​ใน​ยุค​ที่​เครื่องจักร​เริ่ม​ทำ​สิ่ง​ที่​เรา​เคย​ภาคภูมิใจ​ว่า​เป็น​ ​"​ความสามารถ​ของ​มนุษย์​"​ ​และ​มัน​ทำให้​หลาย​คน​รู้สึก​ว่า​พื้น​ใต้เท้า​กำลัง​สั่น​ไหว
หนังสือ​เล่ม​นี้​เกิด​จาก​คำถาม​นั้น​ ​—​ ​แต่​มัน​ไม่​ใช่​หนังสือ​เกี่ยวกับ​ ​AI
มัน​เป็น​หนังสือ​เกี่ยวกับ​ เรา
มี​คำ​หนึ่ง​ใน​ภาษา​ญี่ปุ่น​ที่​ผม​หลงรัก​มา​นาน​ ​คำ​ว่า​ อิคิ​ไก ​(生き甲斐)​ ​แปล​อย่าง​ตรงตัว​ว่า​ ​"​คุณค่า​ของ​การ​มีชีวิต​อยู่​"​ ​หรือ​พูด​ง่ายๆ​ ​คือ​เหตุผล​ที่​ทำให้​เรา​อยาก​ตื่นขึ้น​มา​ใน​แต่ละ​เช้า​ ​หลาย​คนรู้จัก​อิคิ​ไก​ผ่าน​ภาพ​วงกลม​สี่​วง​ที่​ตัดกัน​ ​—​ ​สิ่ง​ที่​คุณ​รัก​ ​สิ่ง​ที่​คุณ​เก่ง​ ​สิ่ง​ที่​โลก​ต้องการ​ ​และ​สิ่ง​ที่​ทำให้​ได้เงิน​ ​—​ ​แล้ว​บอ​กว่า​ตรงกลาง​ที่​ทุก​วง​มา​บรรจบ​กัน​คือ​อิคิ​ไก​ของ​คุณ
แต่​ผม​มีเรื่อง​จะ​สารภาพ​ ​ภาพ​นั้น​ไม่​ใช่​อิคิ​ไก​จริงๆ
อิคิ​ไก​แบบ​ที่​ชาว​ญี่ปุ่น​เข้าใจ​กัน​มา​แต่ไหนแต่ไร​ ​ไม่​เคย​เกี่ยวกับ​เงิน​หรือ​อาชีพ​เลย​ ​มัน​คือ​ความสุข​ของ​หญิง​ชรา​วัย​เก้า​สิบ​ที่​ได้​รดน้ำต้นไม้​ใน​สวน​ทุก​เช้า​ ​คือ​ความอิ่มใจ​ของ​ช่างฝีมือ​ที่​จดจ่อ​กับ​งาน​ตรงหน้า​จน​ลืม​เวลา​ ​คือ​รอยยิ้ม​ระหว่าง​เพื่อนเก่า​ที่นั่ง​จิบ​ชา​ด้วยกัน​โดย​ไม่ต้อง​พูด​อะไร​ ​อิคิ​ไก​ซ่อน​อยู่​ใน​สิ่ง​เล็ก​ๆ​ ​ที่​เรา​มัก​เดินผ่าน​โดย​ไม่ทันสังเกต
และ​นี่แหละ​คือ​เหตุผล​ที่​ผม​คิด​ว่า​ ​อิคิ​ไก​คือ​สิ่ง​ที่​เรา​ต้องการ​มาก​ที่สุด​ใน​ยุค​นี้
เพราะ​ตลอด​หลาย​สิบ​ปี​ที่ผ่านมา​ ​เรา​ถูก​สอน​ให้​ผูก​คุณค่า​ของ​ตัวเอง​ไว้​กับ​สิ่ง​ที่​เรา​ผลิต​ได้​ ​ทำงาน​เก่ง​แค่​ไหน​ ​หา​เงินได้​เท่าไร​ ​มีประโยชน์​กับ​โลก​มาก​เพียงใด​ ​เรา​วัด​คน​ด้วย​ผลงาน​ ​และ​วัด​ตัวเอง​ด้วย​ความสำเร็จ​ ​ตราบใดที่​มนุษย์​ยัง​ทำ​สิ่ง​เหล่านั้น​ได้​ดีกว่า​ใคร​ ​ระบบ​นี้​ก็​ดูจะ​ใช้ได้​ ​แต่​วันที่​เครื่องจักร​ทำได้​ดีกว่า​ ​เร็ว​กว่า​ ​และ​ถูก​กว่า​ ​พื้นฐาน​ทั้งหมด​ที่​เรา​สร้าง​ตัวตน​ไว้​บน​นั้น​ก็​เริ่ม​พังทลาย
เว้น​แต่ว่า​ ​—​ ​เรา​จะ​วาง​ตัวตน​ไว้​ผิด​ที่มา​ตั้ง​แต่ต้น
หนังสือ​เล่ม​นี้​ชวน​คุณ​ย้าย​ฐาน​ที่มั่น​ของ​ความหมาย​ใน​ชีวิต​ ​จาก​สิ่ง​ที่​คุณ​ ทำ ​ไป​สู่​สิ่ง​ที่​คุณ​ เป็น ​จาก​ผลิต​ภาพ​ไป​สู่​การ​มีชีวิต​ ​จาก​ความสำเร็จ​ไป​สู่​ความสุข​เล็ก​ๆ​ ​ที่​ไม่​มี​เครื่องจักร​ใด​แย่ง​ไป​ได้​ ​เพราะ​มัน​เป็น​ประสบการณ์​จาก​ภายใน​ที่​มี​แต่​คุณ​เท่านั้น​ที่​รู้สึก​ได้​ ​ยิ่ง​ ​AI​ ​ทำได้​เกือบ​ทุกอย่าง​มาก​เท่าไร​ ​ความเป็นมนุษย์​ที่​เหลืออยู่​ก็​ยิ่ง​มีค่า​มากขึ้น​เท่านั้น
ผม​ไม่​ได้​เขียนหนังสือ​เล่ม​นี้​ใน​ฐานะ​ผู้เชี่ยวชาญ​ที่​มี​คำตอบ​ครบถ้วน​ ​แต่​เขียน​ใน​ฐานะ​คน​คน​หนึ่ง​ที่​กำลัง​หา​คำตอบ​ไป​พร้อมกับ​คุณ​ ​ใน​แต่ละ​บท​ ​เรา​จะ​เริ่ม​จาก​เรื่องเล่า​ที่​จับใจ​ ​ต่อ​ด้วย​แนวคิด​ที่​ผม​พยายาม​อธิบาย​ให้​เข้าใจง่าย​และ​มี​ที่มา​ที่​ไป​ ​แล้ว​ปิดท้าย​ด้วย​คำถาม​หรือ​กิจกรรม​เล็ก​ๆ​ ​ที่​คุณ​ลอง​ทำได้​จริง​ ​เพราะ​อิคิ​ไก​ไม่​ใช่​สิ่ง​ที่​อ่าน​แล้ว​เข้าใจ​ ​แต่​เป็น​สิ่ง​ที่​ต้อง​ลงมือ​ใช้ชีวิต​จึง​จะ​สัมผัส​ได้
AI​ ​จะ​เปลี่ยน​โลก​ไป​มาก​แค่​ไหน​ ​ผม​ไม่​อาจ​รู้​ ​แต่​สิ่ง​หนึ่ง​ที่​ผม​มั่นใจ​คือ​ ​มัน​ไม่​ได้มา​พราก​ความหมาย​ไป​จาก​เรา​ ​ตรงกันข้าม​ ​มัน​กำลัง​บังคับ​ให้​เรา​ถาม​คำถาม​ที่​ควร​ถาม​มา​นาน​แล้ว​ ​—
เรา​จะ​ใช้ชีวิต​ที่​ได้มา​นี้​ไป​เพื่อ​อะไร​?
คำตอบ​ไม่​ได้​อยู่​ใน​เครื่องจักร​ ​มัน​อยู่​ใน​เช้า​วัน​ธรรมดา​ที่​คุณ​ตื่นขึ้น​มา​ด้วย​เหตุผล​ที่​เป็น​ของ​คุณ​เอง
ขอ​ให้การ​เดิน​ทางใน​หน้า​ถัด​ๆ​ ​ไป​นี้​ ​พา​คุณ​กลับ​ไป​พบ​เหตุผล​นั้น​อีกครั้ง