กำเนิดสปีชีส์และกฎของธรรมชาติ: ว่าด้วยการต่อสู้เพื่อดำรงอยู่และกลไกแห่งวิวัฒนาการ (On the Origin of Species)

กำเนิดสปีชีส์และกฎของธรรมชาติ หรือ On the Origin of Species by Means of Natural Selection เป็นผลงานอันทรงอิทธิพลของชาร์ลส์ ดาร์วิน ตีพิมพ์ครั้งแรกในปี ค.ศ. 1859 หนังสือเล่มนี้เสนอทฤษฎีวิวัฒนาการผ่านกระบวนการคัดเลือกโดยธรรมชาติ ซึ่งเปลี่ยนแปลงความเข้าใจของมนุษย์ที่มีต่อสิ่งมีชีวิตและความหลากหลายของธรรมชาติอย่างลึกซึ้ง ดาร์วินตั้งคำถามว่า เหตุใดสิ่งมีชีวิตบนโลกจึงมีรูปร่าง ลักษณะ และความสามารถแตกต่างกัน และเหตุใดสิ่งมีชีวิตบางชนิดจึงสูญพันธุ์ ขณะที่บางชนิดดำรงอยู่และขยายเผ่าพันธุ์ต่อไปได้
จากการศึกษาพืช สัตว์ ซากดึกดำบรรพ์ และการกระจายตัวของสิ่งมีชีวิตในภูมิภาคต่าง ๆ ดาร์วินเสนอว่า สิ่งมีชีวิตมีความแปรผันภายในชนิดของตนเอง และความแปรผันบางประการช่วยให้สิ่งมีชีวิตอยู่รอดและสืบพันธุ์ได้ดีกว่าตัวอื่น เมื่อเวลาผ่านไป ลักษณะที่เอื้อประโยชน์เหล่านี้อาจแพร่หลายมากขึ้นในประชากร จนเกิดการเปลี่ยนแปลงสะสมตลอดหลายชั่วรุ่น และนำไปสู่ความหลากหลายของสิ่งมีชีวิต ตลอดจนการเกิดขึ้นของชนิดพันธุ์ใหม่
แก่นสำคัญคือแนวคิดเรื่อง "การคัดเลือกโดยธรรมชาติ" ซึ่งอธิบายว่า ธรรมชาติมีบทบาทต่อการดำรงอยู่ของสิ่งมีชีวิตอย่างไร ในสภาวะที่ทรัพยากรมีจำกัด สิ่งมีชีวิตต้องเผชิญการแข่งขันและแรงกดดันจากสภาพแวดล้อม ผู้ที่มีลักษณะเหมาะสมกับเงื่อนไขเหล่านั้นย่อมมีโอกาสสืบทอดลักษณะของตนไปยังรุ่นต่อไปได้มากกว่า อย่างไรก็ตาม ดาร์วินไม่ได้มองวิวัฒนาการว่าเป็นการเดินทางไปสู่ความสมบูรณ์แบบ แต่มองว่าเป็นกระบวนการเปลี่ยนแปลงที่สัมพันธ์กับสภาพแวดล้อมซึ่งแปรเปลี่ยนอยู่เสมอ
แนวคิดอีกประการหนึ่งที่สำคัญคือการสืบเชื้อสายร่วมกัน สิ่งมีชีวิตชนิดต่าง ๆ อาจมีบรรพบุรุษร่วมกันในอดีตอันห่างไกล และค่อย ๆ แตกแขนงออกเป็นสายวิวัฒนาการที่หลากหลาย ดาร์วินเปรียบภาพความสัมพันธ์นี้เสมือนต้นไม้แห่งชีวิต ซึ่งกิ่งก้านแยกออกจากกันตามกาลเวลา ขณะที่ร่องรอยของความเกี่ยวพันยังคงปรากฏผ่านโครงสร้างร่างกาย การพัฒนาของตัวอ่อน และลักษณะร่วมระหว่างสิ่งมีชีวิต หนังสือเล่มนี้จึงนำเสนอภาพธรรมชาติในฐานะประวัติศาสตร์อันยาวนานของการเปลี่ยนแปลง แม้ความรู้ทางชีววิทยาจะพัฒนาก้าวหน้าไปมากนับตั้งแต่หนังสือเล่มนี้ได้รับการตีพิมพ์ แต่ผลงานของดาร์วินก็ยังคงเป็นรากฐานสำคัญของชีววิทยาวิวัฒนาการ และเป็นจุดเปลี่ยนครั้งใหญ่ในประวัติศาสตร์ความคิดของมนุษย์

สารบัญ
บทนำ
บทที่ 1: การแปรผันภายใต้การเลี้ยงดู
บทที่ 2: การแปรผันในธรรมชาติ
บทที่ 3: การดิ้นรนเพื่อการดำรงชีวิต
บทที่ 4: การคัดเลือกโดยธรรมชาติ
บทที่ 5: กฎแห่งความผันแปร
บทที่ 6: อุปสรรคต่อทฤษฎี
บทที่ 7: สัญชาตญาณ
บทที่ 8: การผสมข้ามพันธุ์
บทที่ 9: ความไม่สมบูรณ์ของบันทึกทางธรณีวิทยา
บทที่ 10: การสืบทอดทางธรณีวิทยาของสิ่งมีชีวิต
บทที่ 11: การกระจายตัวทางภูมิศาสตร์
บทที่ 12: การกระจายตัวทางภูมิศาสตร์ (ต่อ)
บทที่ 13: ความสัมพันธ์ซึ่งกันและกันของสิ่งมีชีวิต: สัณฐานวิทยา: คัพภวิทยา: อวัยวะด้อยพัฒนา
บทที่ 14: การสรุปความและบทสรุป