ปฏิจจสมุปบาท

เราคิดว่ามี "ฉัน" อยู่ตรงกลางชีวิต เป็นผู้คิด ผู้รู้สึก ผู้เลือก และผู้แบกรับความทุกข์ แต่เคยสงสัยหรือไม่ว่า ฉันที่เราพยายามปกป้องมาตลอดนั้น เกิดขึ้นได้อย่างไร

ปฏิจจสมุปบาท คือการเดินทางกลับไปสำรวจเงื่อนไขที่ทำให้ความคิด ความรู้สึก ความทรงจำ และประสบการณ์ค่อย ๆ ประกอบกันขึ้นเป็นตัวตน ผ่านบทสนทนาระหว่างพุทธธรรม วิวัฒนาการ และแบบจำลองของจิตในมุมมองร่วมสมัย หนังสือเล่มนี้ชวนเราตั้งคำถามกับสิ่งที่เคยเชื่อ โดยไม่รีบปฏิเสธคำสอนเดิม และไม่รีบด่วนสรุปว่าความคิดใหม่ของตนถูกต้อง

หากความทุกข์ไม่ได้เกิดขึ้นเพียงเพราะโลกไม่เป็นอย่างใจ แต่ยังเกี่ยวข้องกับการที่เรายึดถือบางสิ่งว่าเป็น "ตัวเรา" การเข้าใจเหตุปัจจัยที่ทำให้ตัวตนปรากฏขึ้น อาจเปิดทางให้เรามองชีวิตต่างไปจากเดิม

บางทีอิสรภาพอาจไม่ได้หมายถึงการทำให้โลกเป็นอย่างที่เราต้องการ แต่อาจเป็นการเรียนรู้ที่จะอยู่กับโลก โดยไม่ต้องแบกรับทุกสิ่งไว้เป็นของตนเอง

เพราะเราอาจไม่จำเป็นต้องค้นพบคำตอบสุดท้ายของชีวิต เพียงกล้าที่จะย้อนกลับมาถามอย่างจริงใจว่า

"สิ่งที่เราเรียกว่า ฉัน นั้น แท้จริงแล้วเกิดขึ้นได้อย่างไร"