เจตจำนงที่จะเชื่อ: รวมบทความปรัชญาว่าด้วยความเชื่อ ศาสนา และความหมายของชีวิต (The Will to Believe)

เจตจำนงที่จะเชื่อ หรือ The Will to Believe: And Other Essays in Popular Philosophy เป็นผลงานปรัชญาสำคัญของวิลเลียม เจมส์ นักปรัชญาและนักจิตวิทยาชาวอเมริกัน ผู้มีบทบาทสำคัญในการพัฒนาปรัชญาปฏิบัตินิยม หนังสือเล่มนี้ตีพิมพ์ครั้งแรกในปี ค.ศ. 1897 รวบรวมบทความที่สำรวจความสัมพันธ์ระหว่างความเชื่อ ศรัทธา เหตุผล เสรีภาพ และการตัดสินใจของมนุษย์ เจมส์เขียนด้วยความมุ่งหมายที่จะนำปัญหาทางปรัชญามาเชื่อมโยงกับชีวิตจริง ทำให้คำถามซึ่งดูเหมือนเป็นเรื่องนามธรรมกลายเป็นเรื่องใกล้ตัวสำหรับผู้ที่ต้องเลือกทางเดินของตนเองท่ามกลางความไม่แน่นอน
บทความชื่อเดียวกับหนังสือ เสนอแนวคิดอันโดดเด่นว่า ในบางสถานการณ์ มนุษย์อาจมีสิทธิที่จะเลือกเชื่อ แม้หลักฐานที่มีอยู่จะยังไม่เพียงพอให้ตัดสินความจริงได้อย่างเด็ดขาดก็ตาม เจมส์ชี้ให้เห็นว่ามีบางอย่างที่เราไม่อาจหลีกเลี่ยงการตัดสินใจได้ และการรอคอยหลักฐานที่สมบูรณ์อาจทำให้โอกาสสำคัญผ่านพ้นไป ความเชื่อในมิตรภาพ ความไว้วางใจระหว่างบุคคล หรือการตัดสินใจเข้าร่วมในสิ่งที่มีความหมายต่อชีวิต ล้วนเป็นตัวอย่างของสถานการณ์ที่การลงมือเชื่ออาจเป็นส่วนหนึ่งของเงื่อนไขที่ทำให้สิ่งที่เราหวังเกิดขึ้นจริง
แนวคิดนี้ตั้งคำถามต่อความเชื่อที่ว่า มนุษย์ควรยอมรับเฉพาะสิ่งที่พิสูจน์ได้ด้วยหลักฐานอย่างครบถ้วนเท่านั้น เจมส์เห็นว่าหลักการดังกล่าวอาจเหมาะสมกับการตรวจสอบข้อเท็จจริงหลายประเภท แต่ไม่จำเป็นต้องใช้ได้กับทุกการตัดสินใจในชีวิต เพราะบางเรื่องเกี่ยวข้องกับความเป็นไปได้ที่มีความสำคัญต่อเราโดยตรง เป็นทางเลือกที่ไม่อาจเลื่อนออกไปได้ตลอดกาล และไม่อาจตัดสินด้วยเหตุผลเชิงตรรกะเพียงอย่างเดียว ในสถานการณ์เช่นนี้ ธรรมชาติของมนุษย์ที่มีความหวัง ความรู้สึก และความมุ่งมั่น จึงมีส่วนกำหนดว่าเราจะเปิดรับความเป็นไปได้ใดบ้าง
บทความอื่น ๆ ในหนังสือขยายขอบเขตการพิจารณาไปสู่ประเด็นทางศาสนา จริยธรรม เจตจำนงเสรี และความสัมพันธ์ระหว่างความคิดกับการกระทำ เจมส์พยายามทำความเข้าใจว่ามนุษย์สามารถดำเนินชีวิตอย่างมีความหมายได้อย่างไรในโลกที่ความรู้ของเรายังมีขีดจำกัด เขาให้ความสำคัญกับประสบการณ์จริงและผลที่แนวคิดต่าง ๆ มีต่อชีวิต มากกว่าการยึดถือระบบปรัชญาที่สมบูรณ์ในทางทฤษฎีเพียงอย่างเดียว ด้วยเหตุนี้ ปรัชญาในหนังสือจึงเป็นการตรวจสอบว่าความคิดแต่ละแบบ ช่วยให้มนุษย์เข้าใจโลก ตัดสินใจ และดำเนินชีวิตได้อย่างไร
บทความเหล่านี้ให้ความสำคัญกับมนุษย์ในฐานะผู้มีชีวิตอยู่ท่ามกลางความไม่แน่นอน เราอาจไม่รู้ว่าความพยายามจะประสบความสำเร็จหรือไม่ ไม่อาจพิสูจน์ล่วงหน้าได้ว่าความสัมพันธ์หนึ่งจะมั่นคงเพียงใด และไม่สามารถคลี่คลายคำถามสำคัญทุกข้อก่อนลงมือกระทำ เจมส์ชวนให้พิจารณาว่า การแสวงหาความแน่นอนอย่างไม่มีที่สิ้นสุดอาจมิใช่หนทางเดียวของปัญญา บางครั้งมนุษย์ต้องอาศัยทั้งเหตุผลและความกล้าที่จะตัดสินใจ เพื่อเปิดโอกาสให้ความเป็นไปได้บางอย่างปรากฏขึ้นในชีวิตจริง

คำนำ
คำปรารภ
1. ชีวิตควรค่าแก่การมีชีวิตอยู่หรือไม่
2. เจตจำนงที่จะเชื่อ
3. อารมณ์แห่งความสมเหตุสมผล
4. ปฏิกิริยารีเฟล็กซ์และเทวนิยม
5. ข้อถกเถียงเรื่องเจตจำนงเสรี
6. นักปรัชญาศีลธรรมและชีวิตทางศีลธรรม
7. มหาบุรุษและสภาพแวดล้อมของพวกเขา
8. ความสำคัญของปัจเจกบุคคล
9. ว่าด้วยลัทธิเฮเกลบางประการ
10. สิ่งที่การวิจัยทางจิตวิญญาณได้สัมฤทธิ์ผล